Dược Học Đời Sống
Trang chủ › Cảnh Báo Dược Phẩm

Tác dụng phụ ngoài ý muốn của các nhóm thuốc an thần thảo mộc

Ban biên tập Dược Học Đời Sống · · Cập nhật
Tác dụng phụ ngoài ý muốn của các nhóm thuốc an thần thảo mộc

Thuốc an thần thảo mộc thường được xem là nhẹ nhàng hơn thuốc ngủ tân dược, nhưng vẫn có thể gây tác dụng phụ ngoài ý muốn như buồn ngủ ngày hôm sau, chóng mặt, rối loạn tiêu hóa, phản ứng dị ứng, tương tác với thuốc an thần hoặc rượu, và với một số loại, nguy cơ ảnh hưởng gan. Mức độ rủi ro phụ thuộc vào loại thảo dược, chất lượng sản phẩm, liều dùng và tình trạng sức khỏe của người dùng. Bài viết giúp bạn hiểu những tác dụng phụ thường gặp, nhóm người cần thận trọng và cách dùng an toàn hơn.

Thuốc an thần thảo mộc gồm những gì

Ở Việt Nam, nhóm “an thần thảo mộc” thường gồm các dược liệu như lạc tiên, tâm sen (tim sen), lá vông nem, táo nhân, bình vôi, cùng với các thảo dược phổ biến trên thế giới như valerian (nữ lang), hoa cúc La Mã (chamomile), tía tô đất (lemon balm), hoa lạc tiên Passiflora, kava. Chúng được bào chế dưới dạng trà, viên nang, cao lỏng, siro hoặc phối hợp nhiều vị trong một sản phẩm.

Một số hoạt chất trong các dược liệu này có tác động lên hệ thần kinh trung ương, có thể qua các thụ thể liên quan đến chất dẫn truyền GABA hoặc các cơ chế khác. Cơ chế cụ thể của tim sen được trình bày riêng trong bài cơ chế sinh học hỗ trợ giấc ngủ từ tim sen. Vì có tác động lên thần kinh, chúng không “vô hại” như nhiều người nghĩ.

Các tác dụng phụ thường gặp

Buồn ngủ kéo dài và giảm tỉnh táo

Đây là tác dụng phụ dễ gặp nhất. Một số người thấy uể oải, khó tập trung vào sáng hôm sau, đặc biệt khi dùng liều cao hoặc kết hợp nhiều loại. Điều này có thể ảnh hưởng khi lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc cần độ chính xác.

Chóng mặt, đau đầu

Một số người dùng valerian hoặc các sản phẩm phối hợp ghi nhận cảm giác chóng mặt, đau đầu nhẹ. Ở người cao tuổi, chóng mặt làm tăng nguy cơ té ngã, nhất là khi thức dậy đi vệ sinh ban đêm.

Rối loạn tiêu hóa

Buồn nôn, đầy bụng, khó tiêu, tiêu chảy nhẹ có thể xuất hiện, đặc biệt với dạng trà đậm hoặc cao lỏng uống lúc đói.

Phản ứng dị ứng

Người dị ứng với cây họ Cúc (như cúc, ngải, cỏ phấn hương) có thể phản ứng với hoa cúc La Mã. Biểu hiện có thể là ngứa, nổi mẩn, hắt hơi, hiếm hơn là phản ứng nặng.

Ảnh hưởng gan

Kava là ví dụ được biết đến nhiều nhất: một số quốc gia từng hạn chế hoặc cảnh báo sản phẩm kava do các báo cáo tổn thương gan. Ngoài ra, sản phẩm thảo mộc bị nhiễm tạp chất, nhầm loài hoặc trộn tân dược cũng có thể gây hại gan. Thông tin về nguy cơ với gan, thận có trong bài tác hại đối với hệ gan thận khi dùng thuốc quá liều.

Hiệu ứng ngược và phụ thuộc tâm lý

Một số người lại thấy bồn chồn, mơ nhiều hoặc khó ngủ hơn. Ngoài ra, việc quen uống trà hay viên an thần mỗi tối có thể tạo thói quen tâm lý, khiến người dùng lo lắng khi không có sản phẩm, dù sự phụ thuộc thể chất thường ít hơn thuốc ngủ tân dược.

Tương tác đáng lưu ý

Kết hợp vớiNguy cơ
Rượu, biaTăng buồn ngủ, giảm phản xạ, nguy cơ té ngã và tai nạn
Thuốc ngủ, thuốc an thần nhóm benzodiazepinCộng hưởng tác dụng ức chế thần kinh
Thuốc chống trầm cảm, thuốc chống động kinhCó thể thay đổi tác dụng hoặc tăng tác dụng phụ
Thuốc kháng histamin gây buồn ngủ, thuốc giảm đau nhóm opioidTăng an thần, có thể ảnh hưởng hô hấp ở người nhạy cảm
Thuốc gây mê trong phẫu thuậtCó thể kéo dài tác dụng an thần; nên báo bác sĩ trước mổ

Đây là lý do không nên tự ý kết hợp thuốc tây và thảo dược, đặc biệt các thuốc tác động lên thần kinh.

Sản phẩm an thần “thảo mộc” trộn thuốc ngủ

Một rủi ro cần nhắc riêng: một số sản phẩm quảng cáo “thảo dược ngủ ngon ngay đêm đầu” bị phát hiện trộn thuốc ngủ hoặc thuốc an thần kê đơn. Người dùng không biết nên có thể dùng thêm thuốc ngủ khác, uống rượu, hoặc ngừng đột ngột gây mất ngủ dội ngược, bồn chồn. Nếu một sản phẩm thảo mộc cho hiệu quả mạnh bất thường, hãy cảnh giác. Bài cảnh báo thực phẩm chức năng chứa chất cấm phân tích kỹ hiện tượng này.

Ai cần thận trọng hơn

  • Phụ nữ mang thai và cho con bú: phần lớn thảo dược an thần chưa đủ dữ liệu an toàn.
  • Trẻ em: không tự ý cho trẻ dùng sản phẩm an thần, kể cả dạng siro thảo dược.
  • Người cao tuổi: nhạy cảm hơn với tác dụng an thần, dễ té ngã.
  • Người có bệnh gan: tránh các thảo dược từng có cảnh báo liên quan gan.
  • Người đang điều trị trầm cảm, lo âu, động kinh: cần bác sĩ điều trị đồng ý.
  • Người sắp phẫu thuật: thông báo cho bác sĩ gây mê về mọi sản phẩm đang dùng.

Dùng thuốc an thần thảo mộc thận trọng hơn

  1. Tìm hiểu nguyên nhân mất ngủ trước. Mất ngủ có thể do căng thẳng, thói quen sinh hoạt, đau, bệnh tuyến giáp, ngưng thở khi ngủ, trầm cảm… Mỗi nguyên nhân có cách xử lý khác nhau.
  2. Chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thành phần ghi cụ thể.
  3. Dùng một loại tại một thời điểm để dễ nhận biết nếu có phản ứng.
  4. Không kết hợp với rượu hoặc thuốc ngủ khác khi chưa hỏi bác sĩ.
  5. Dùng trong thời gian ngắn và đánh giá lại nếu không cải thiện.
  6. Theo dõi cơ thể: ngừng và đi khám nếu buồn ngủ ban ngày nhiều, vàng da, nước tiểu sẫm, phát ban.

Thói quen ngủ lành mạnh: nền tảng quan trọng hơn

Dù dùng hay không dùng thảo dược, các biện pháp vệ sinh giấc ngủ vẫn là nền tảng: đi ngủ và thức dậy đúng giờ, hạn chế cà phê, trà đặc sau buổi chiều, tránh màn hình sáng trước khi ngủ, giữ phòng ngủ yên tĩnh, mát và tối, vận động đều đặn nhưng không tập nặng sát giờ ngủ. Khi mất ngủ kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng đến công việc và tâm trạng, hãy đi khám để được đánh giá. Liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ là một hướng điều trị không dùng thuốc được nhiều hướng dẫn chuyên môn khuyến nghị.

Kết luận

Thảo mộc an thần có thể hỗ trợ một số người thư giãn, nhưng không phải là không có tác dụng phụ. Buồn ngủ ban ngày, tương tác với rượu và thuốc, phản ứng dị ứng và nguy cơ với gan là những điều cần biết trước khi dùng. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi bạn có bệnh nền, đang dùng thuốc, mang thai hoặc khi mất ngủ kéo dài, để được hướng dẫn phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Uống trà lạc tiên mỗi tối có bị nhờn thuốc không?

Thảo dược an thần thường ít gây phụ thuộc thể chất hơn thuốc ngủ tân dược, nhưng có thể tạo thói quen tâm lý. Nếu bạn cần dùng hằng đêm trong thời gian dài mới ngủ được, nên đi khám để tìm nguyên nhân mất ngủ.

Có thể uống thảo dược an thần cùng thuốc ngủ bác sĩ kê không?

Không nên tự kết hợp vì có thể cộng hưởng tác dụng an thần. Hãy hỏi bác sĩ kê đơn trước khi dùng thêm bất kỳ sản phẩm thảo dược nào.

Người cao tuổi dùng thuốc an thần thảo mộc cần lưu ý gì?

Người cao tuổi dễ bị chóng mặt, buồn ngủ kéo dài và té ngã. Nên bắt đầu thận trọng, tránh dùng cùng rượu hay thuốc an thần khác, và báo cho bác sĩ về mọi sản phẩm đang dùng.

Sản phẩm thảo dược giúp ngủ ngay đêm đầu có đáng tin không?

Hiệu quả quá mạnh, quá nhanh là dấu hiệu cần cảnh giác vì sản phẩm có thể bị trộn thuốc ngủ tân dược. Hãy chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và hỏi dược sĩ khi nghi ngờ.

Bài liên quan