Dược Học Đời Sống
Trang chủ › Cảnh Báo Dược Phẩm

Cảnh báo các dòng thực phẩm chức năng chứa chất cấm độc hại

Ban biên tập Dược Học Đời Sống · · Cập nhật
Cảnh báo các dòng thực phẩm chức năng chứa chất cấm độc hại

Một số thực phẩm chức năng trên thị trường bị phát hiện trộn lẫn chất cấm hoặc thuốc tân dược không khai báo, như thuốc giảm cân đã bị rút khỏi thị trường, corticoid, thuốc cường dương hay thuốc hạ đường huyết. Người dùng tin rằng mình đang uống “thảo dược bổ trợ” nhưng thực chất đang dùng thuốc mạnh không có chỉ định, không kiểm soát liều. Bài viết giúp bạn hiểu vì sao điều này xảy ra, nhóm sản phẩm nào có nguy cơ cao, tác hại ra sao và làm thế nào để tự bảo vệ.

Thực phẩm chức năng khác thuốc ở điểm nào

Theo quy định tại Việt Nam và nhiều nước, thực phẩm chức năng (thực phẩm bảo vệ sức khỏe) không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Sản phẩm thường được dùng để bổ sung dinh dưỡng hoặc hỗ trợ chức năng cơ thể, và quy trình đưa ra thị trường không đòi hỏi thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt như thuốc.

Chính khoảng trống này bị lợi dụng. Một sản phẩm muốn bán chạy cần cho người dùng “cảm nhận được hiệu quả” thật nhanh. Thảo dược thông thường hiếm khi tạo ra thay đổi rõ rệt trong vài ngày, nên một số cơ sở thiếu đạo đức trộn thêm hoạt chất tân dược để tạo hiệu ứng tức thì, rồi vẫn quảng cáo là “100% thiên nhiên”.

Những nhóm sản phẩm thường bị trộn chất cấm

Nhóm sản phẩmLoại chất có thể bị trộnLý do bị trộn
Giảm cân, tiêu mỡChất ức chế thèm ăn, thuốc lợi tiểu, thuốc nhuận tràng, chất kích thíchTạo cảm giác sụt cân nhanh trong vài ngày
Tăng cân, tăng cơ, “ăn ngon”Corticoid, thuốc kháng histamin gây thèm ănGây ăn nhiều, giữ nước, tăng cân nhanh
Xương khớp, giảm đauCorticoid, thuốc giảm đau chống viêmHết đau nhanh, người dùng tin sản phẩm “thần kỳ”
Tăng cường sinh lý namHoạt chất ức chế PDE5 hoặc các dẫn chất của chúngTạo hiệu quả rõ rệt ngay lần dùng đầu
Hỗ trợ tiểu đườngThuốc hạ đường huyết nhóm sulfonylurea, biguanidĐường huyết giảm nhanh khi đo tại nhà
An thần, ngủ ngonThuốc ngủ, thuốc an thần kê đơnNgủ ngay đêm đầu tiên

Riêng nhóm giảm cân là nhóm có nhiều cảnh báo nhất, chúng tôi đã phân tích kỹ trong bài cảnh giác với thực phẩm chức năng giảm cân siêu tốc.

Tác hại khi dùng chất cấm mà không biết

Không kiểm soát được liều

Hàm lượng chất trộn trong mỗi viên có thể khác nhau giữa các lô, thậm chí giữa các viên trong cùng hộp. Người dùng có thể nhận liều thấp hôm nay, liều cao hôm sau. Với thuốc có khoảng an toàn hẹp, điều này đặc biệt nguy hiểm.

Bỏ qua chống chỉ định

Thuốc tân dược luôn đi kèm chống chỉ định: người bệnh tim không dùng thuốc này, người suy thận phải giảm liều thuốc kia. Khi chất cấm bị giấu trong thực phẩm chức năng, không ai sàng lọc các yếu tố đó. Người có bệnh tim uống phải chất kích thích, người tiểu đường đang điều trị uống thêm thuốc hạ đường huyết, nguy cơ biến chứng tăng rõ.

Tương tác với thuốc đang điều trị

Chất trộn lẫn có thể cộng hưởng hoặc đối kháng với thuốc bác sĩ kê. Ví dụ, hoạt chất nhóm ức chế PDE5 kết hợp với thuốc nhóm nitrat dùng cho bệnh tim có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng. Đây là lý do không nên tự ý kết hợp thuốc tây và thảo dược khi chưa có ý kiến chuyên môn.

Tác hại tích lũy khi dùng lâu dài

Corticoid dùng kéo dài không kiểm soát có thể gây hội chứng Cushing, loãng xương, tăng huyết áp, tăng đường huyết, suy tuyến thượng thận khi ngừng đột ngột. Thuốc giảm đau chống viêm dùng lâu có thể gây viêm loét dạ dày, ảnh hưởng thận. Bài nguy hiểm từ thuốc đông y trộn corticoid mô tả cụ thể hậu quả của nhóm chất này.

Dấu hiệu cảnh báo một sản phẩm có thể chứa chất cấm

  • Hiệu quả quá nhanh, quá mạnh: giảm vài ký trong một tuần, hết đau khớp sau một liều, ngủ say ngay đêm đầu.
  • Tác dụng phụ giống thuốc: tim đập nhanh, mất ngủ, khô miệng, mặt tròn phù, đỏ bừng mặt, đau đầu sau khi uống.
  • Phụ thuộc khi ngừng: ngừng sản phẩm thì triệu chứng quay lại dữ dội hơn, ví dụ đau khớp tăng, mệt lả, chán ăn.
  • Quảng cáo chữa bệnh: khẳng định “chữa khỏi”, “thay thế thuốc”, “không cần dùng thuốc nữa”.
  • Nguồn bán không minh bạch: hàng xách tay không nhãn phụ tiếng Việt, bán qua mạng xã hội, giá giảm sâu bất thường.
  • Nhãn mác sơ sài: thiếu số đăng ký hoặc số tự công bố, thiếu tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm.

Kênh bán hàng và vai trò của mạng xã hội

Nhiều sản phẩm có vấn đề được phân phối qua livestream, tin nhắn riêng hoặc các nhóm kín. Hình thức này khó kiểm soát, người bán dễ thay tên sản phẩm khi bị phát hiện, và người mua gần như không có cơ sở khiếu nại. Lời chứng thực của “khách hàng” trên mạng cũng không phải là bằng chứng về an toàn. Bạn có thể đọc thêm bài hậu quả khi dùng thuốc không rõ nguồn gốc qua mạng xã hội để thấy rõ cách các sản phẩm này tiếp cận người dùng.

Cách chọn và dùng thực phẩm chức năng thận trọng hơn

  1. Tự hỏi mình có thực sự cần không. Phần lớn người khỏe mạnh có chế độ ăn cân đối không cần bổ sung nhiều loại sản phẩm.
  2. Kiểm tra thông tin sản phẩm. Xem tên, địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, số công bố hoặc đăng ký, có thể tra cứu trên cổng thông tin của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm.
  3. Mua ở nơi có địa chỉ rõ ràng. Nhà thuốc, cửa hàng có giấy phép, có hóa đơn, có thể đổi trả.
  4. Đọc kỹ thành phần. Cảnh giác với những dòng mơ hồ như “hỗn hợp thảo dược độc quyền” mà không ghi hàm lượng.
  5. Báo cho bác sĩ khi đi khám. Liệt kê mọi sản phẩm bạn đang dùng, kể cả thực phẩm chức năng và trà thảo mộc.
  6. Ngừng ngay khi có dấu hiệu bất thường và giữ lại vỏ hộp, vỉ thuốc để mang theo khi khám.

Nếu nghi ngờ đã dùng phải sản phẩm chứa chất cấm

Đừng hoảng sợ nhưng cũng đừng bỏ qua. Hãy ngừng sử dụng, ghi lại thời gian đã dùng và các triệu chứng gặp phải, sau đó đến gặp bác sĩ. Với sản phẩm nghi chứa corticoid đã dùng lâu, không nên tự ngừng đột ngột mà cần được bác sĩ đánh giá, vì ngừng đột ngột có thể gây suy thượng thận cấp. Nếu có triệu chứng nặng như đau ngực, khó thở, lơ mơ, co giật, hạ đường huyết (vã mồ hôi, run, choáng), hãy đến cơ sở cấp cứu ngay.

Bạn cũng có thể phản ánh sản phẩm nghi vấn tới cơ quan quản lý an toàn thực phẩm hoặc quản lý dược tại địa phương để góp phần ngăn chặn sản phẩm tiếp tục gây hại cho người khác.

Điều cần nhớ

Một sản phẩm “quá tốt để là sự thật” thường không phải sự thật. Thực phẩm chức năng chính danh tác động nhẹ nhàng, cần thời gian và không thay thế được thuốc. Khi thấy hiệu quả nhanh bất thường kèm tác dụng phụ giống thuốc, hãy nghĩ ngay tới khả năng có chất cấm và hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ. Thận trọng một chút khi chọn mua có thể giúp bạn tránh những tổn hại kéo dài cho gan, thận, tim mạch và nội tiết.

Câu hỏi thường gặp

Thực phẩm chức năng có số công bố thì có chắc chắn an toàn không?

Số công bố cho thấy sản phẩm đã thực hiện thủ tục với cơ quan quản lý, giúp bạn tra cứu được thông tin. Tuy nhiên, việc làm giả nhãn, giả số công bố vẫn có thể xảy ra. Nên mua tại nơi uy tín và đối chiếu thông tin trên cổng tra cứu chính thức.

Uống thực phẩm chức năng giảm đau khớp thấy mặt tròn ra là vì sao?

Mặt tròn, tăng cân, giữ nước là những dấu hiệu có thể liên quan đến corticoid. Bạn nên ngừng mua thêm và đi khám để bác sĩ đánh giá. Không tự ngừng đột ngột nếu đã dùng lâu, hãy để bác sĩ hướng dẫn.

Hàng xách tay nước ngoài có an toàn hơn hàng trong nước không?

Không hẳn. Hàng xách tay khó xác minh nguồn gốc, có thể là hàng giả, hàng không được phép lưu hành hoặc không phù hợp với người Việt. Điều quan trọng là thông tin sản phẩm minh bạch và kênh mua đáng tin cậy.

Tôi muốn báo cáo một sản phẩm nghi chứa chất cấm thì làm thế nào?

Bạn có thể phản ánh tới cơ quan quản lý an toàn thực phẩm hoặc sở y tế tại địa phương, kèm hình ảnh sản phẩm, nơi mua và mô tả triệu chứng. Giữ lại vỏ hộp và hóa đơn nếu có để làm bằng chứng.

Bài liên quan