Dược Học Đời Sống
Trang chủ › Cảnh Báo Dược Phẩm

Hậu quả khi sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc qua mạng xã hội

Ban biên tập Dược Học Đời Sống · · Cập nhật
Hậu quả khi sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc qua mạng xã hội

Thuốc không rõ nguồn gốc mua qua mạng xã hội có thể là thuốc giả, thuốc kém chất lượng, thuốc hết hạn bị đổi nhãn hoặc thuốc thật nhưng bảo quản sai, và người dùng thường không có ai tư vấn về liều, chống chỉ định hay tương tác. Hậu quả có thể là bệnh không khỏi, tác dụng phụ nặng, kháng thuốc, ngộ độc và mất tiền mà không có nơi khiếu nại. Bài viết giúp bạn nhận diện rủi ro, hiểu hậu quả và biết cách mua, dùng thuốc an toàn hơn.

Vì sao thuốc trên mạng xã hội khó kiểm soát

Thuốc là sản phẩm đặc biệt: hiệu quả và an toàn phụ thuộc vào hoạt chất đúng, hàm lượng đúng, tá dược phù hợp và điều kiện bảo quản đạt chuẩn từ nhà máy đến tay người dùng. Ở nhà thuốc có giấy phép, chuỗi cung ứng có hồ sơ, có dược sĩ chịu trách nhiệm. Trên mạng xã hội, người bán có thể là bất kỳ ai, kho hàng có thể là một căn phòng nóng ẩm, và tài khoản có thể biến mất sau vài ngày.

Các bài đăng bán thuốc thường dùng ngôn ngữ thu hút: “hàng xách tay chính hãng”, “thuốc nội địa nước ngoài”, “bác sĩ kê đơn online”, “không cần đơn”. Kèm theo đó là ảnh chụp hộp thuốc, video mở hộp và bình luận khen ngợi. Không yếu tố nào trong số đó chứng minh thuốc là thật hay phù hợp với bạn.

Năm dạng rủi ro chính

1. Thuốc giả

Thuốc giả có thể không chứa hoạt chất, chứa sai hoạt chất, hoặc chứa hàm lượng khác ghi trên nhãn. Bao bì giả ngày càng tinh vi nên khó phân biệt bằng mắt. Với thuốc điều trị bệnh nghiêm trọng như kháng sinh, thuốc tim mạch, thuốc điều trị ung thư, dùng thuốc giả đồng nghĩa với bỏ lỡ thời gian điều trị.

2. Thuốc kém chất lượng do bảo quản sai

Nhiều thuốc cần tránh nóng, ẩm, ánh sáng; một số cần bảo quản lạnh. Hàng vận chuyển qua nhiều tay, để trong xe nóng, phơi nắng có thể bị giảm hoặc mất tác dụng, thậm chí tạo ra sản phẩm phân hủy không mong muốn.

3. Thuốc kê đơn dùng không có chỉ định

Kháng sinh, corticoid, thuốc an thần, thuốc giảm đau mạnh, thuốc nội tiết… cần bác sĩ chẩn đoán và theo dõi. Tự mua dùng có thể dẫn đến dùng sai thuốc, sai liều, che lấp triệu chứng của bệnh thật. Lạm dụng kháng sinh góp phần làm tăng tình trạng kháng thuốc.

4. Sản phẩm “thảo dược” trộn tân dược

Các sản phẩm quảng cáo là đông y, thảo dược nhưng hiệu quả nhanh bất thường có thể bị trộn corticoid, thuốc giảm đau, thuốc hạ đường huyết, thuốc cường dương. Hiện tượng này được phân tích trong bài cảnh báo thực phẩm chức năng chứa chất cấm và bài nguy hiểm từ thuốc đông y trộn corticoid.

5. Không có tư vấn và không có trách nhiệm

Khi gặp tác dụng phụ, người mua không biết hỏi ai. Người bán có thể khuyên “uống tiếp sẽ hết” hoặc chặn liên lạc. Không có hóa đơn, không có số lô để truy xuất, việc khiếu nại hay báo cáo phản ứng có hại gần như không thực hiện được.

Hậu quả thường gặp trên thực tế

Hậu quảBiểu hiện có thể gặp
Bệnh không được kiểm soátHuyết áp, đường huyết vẫn cao dù “đang uống thuốc”; nhiễm trùng kéo dài
Tác dụng phụ nặngDị ứng, phát ban, xuất huyết tiêu hóa, rối loạn nhịp tim
Tổn thương gan, thậnMệt mỏi, vàng da, phù, thay đổi lượng nước tiểu
Phụ thuộc thuốcPhải tăng liều mới có tác dụng, khó chịu khi ngừng
Tương tác thuốcTác dụng của thuốc đang điều trị bị tăng hoặc giảm bất thường

Gan và thận là hai cơ quan thường chịu ảnh hưởng nặng nhất khi dùng thuốc sai cách, như phân tích trong bài tác hại đối với hệ gan thận khi uống thuốc quá liều.

Dấu hiệu nhận biết người bán thuốc không đáng tin

  • Bán thuốc kê đơn mà không yêu cầu đơn thuốc.
  • Không có địa chỉ nhà thuốc, không có giấy phép kinh doanh dược, không có dược sĩ chịu trách nhiệm.
  • Giá rẻ hơn hẳn thị trường hoặc đắt bất thường kèm cam kết “chữa dứt điểm”.
  • Thúc giục mua nhanh, khan hiếm giả tạo, chỉ nhận chuyển khoản trước.
  • Thuốc không có nhãn phụ tiếng Việt, không có tờ hướng dẫn sử dụng, vỉ thuốc bị cắt rời.
  • Người bán tự xưng bác sĩ, dược sĩ nhưng không cung cấp được thông tin hành nghề kiểm chứng.

Cách mua thuốc an toàn hơn

  1. Khám bệnh trước khi dùng thuốc kê đơn. Đơn thuốc giúp đảm bảo bạn dùng đúng thuốc cho đúng bệnh.
  2. Mua tại nhà thuốc có giấy phép. Nhiều nhà thuốc hiện có dịch vụ đặt hàng trực tuyến chính thức, có địa chỉ cụ thể và dược sĩ tư vấn.
  3. Kiểm tra bao bì khi nhận. Hạn dùng, số lô, số đăng ký, tình trạng vỉ, màu sắc viên thuốc.
  4. Giữ hóa đơn và bao bì cho đến khi dùng hết thuốc.
  5. Hỏi dược sĩ về cách dùng, thời điểm uống, tác dụng phụ cần theo dõi, và báo cho họ các thuốc, thực phẩm chức năng bạn đang dùng.

Những nhóm thuốc đặc biệt rủi ro khi mua trôi nổi

Một số nhóm thuốc thường xuyên được rao bán trên mạng và cũng là nhóm có hậu quả nặng nề nhất khi dùng sai: thuốc giảm cân, thuốc tăng cường sinh lý, thuốc ngủ và an thần, thuốc giảm đau xương khớp, thuốc điều trị tiểu đường, thuốc nội tiết, kháng sinh và các loại thuốc “đặc trị” bệnh nan y. Điểm chung của chúng là người dùng mong muốn hiệu quả nhanh, ngại đi khám hoặc ngại hỏi trực tiếp, nên dễ bị thu hút bởi lời quảng cáo kín đáo. Nếu bạn đang cân nhắc mua các nhóm thuốc này, hãy coi đó là tín hiệu nên đặt lịch khám thay vì đặt hàng.

Khi đã lỡ dùng thuốc không rõ nguồn gốc

Hãy ngừng dùng nếu bạn nghi ngờ chất lượng thuốc, trừ khi đó là thuốc mà việc ngừng đột ngột có thể gây hại (ví dụ corticoid dùng kéo dài, một số thuốc tim mạch, thuốc thần kinh). Trong trường hợp đó, hãy liên hệ bác sĩ càng sớm càng tốt để được hướng dẫn. Ghi lại tên sản phẩm, thời gian dùng, triệu chứng gặp phải, chụp ảnh bao bì và mang theo khi đi khám.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, sưng môi mặt, phát ban lan nhanh, đau ngực, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lơ mơ, hãy đến cơ sở cấp cứu ngay.

Góc nhìn rộng hơn

Mua thuốc qua mạng không phải lúc nào cũng sai, nhưng sự tiện lợi không thể đánh đổi bằng sự an toàn. Điều cần nhớ là thuốc luôn đi cùng chẩn đoán, chỉ định và theo dõi. Một kênh bán hàng không đáp ứng được những điều đó, dù được quảng bá rầm rộ đến đâu, vẫn là một rủi ro bạn có thể tránh. Khi phân vân, cuộc gọi tới dược sĩ hay bác sĩ quen là bước đơn giản và hữu ích nhất.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao kiểm tra thuốc có được phép lưu hành ở Việt Nam?

Bạn có thể tra cứu số đăng ký thuốc trên cổng thông tin của cơ quan quản lý dược. Thuốc lưu hành hợp pháp thường có nhãn hoặc nhãn phụ tiếng Việt và tờ hướng dẫn sử dụng. Dược sĩ tại nhà thuốc cũng có thể giúp bạn kiểm tra.

Thuốc xách tay từ nước ngoài có tốt hơn thuốc trong nước không?

Không có cơ sở để khẳng định như vậy. Thuốc xách tay khó xác minh nguồn gốc và điều kiện bảo quản trong quá trình vận chuyển. Nhiều thuốc tương đương đã có mặt hợp pháp tại Việt Nam.

Có nên mua kháng sinh online để tự điều trị không?

Không nên. Kháng sinh cần được bác sĩ chỉ định đúng loại, đúng thời gian. Tự dùng kháng sinh có thể không cần thiết, gây tác dụng phụ và góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc.

Bị tác dụng phụ sau khi dùng thuốc mua trên mạng thì báo cáo ở đâu?

Trước hết hãy đi khám để được xử lý. Bạn cũng có thể báo cho bác sĩ, dược sĩ để họ ghi nhận và báo cáo phản ứng có hại, hoặc phản ánh tới cơ quan quản lý dược, quản lý thị trường tại địa phương.

Bài liên quan