Cam thảo trong trà mùa đông: vì sao người huyết áp cao cần tránh

Người đang bị tăng huyết áp, bệnh tim hoặc bệnh thận nên tránh uống đều đặn các loại trà, nước sắc có cam thảo. Hoạt chất glycyrrhizin trong rễ cam thảo khiến thận giữ muối và nước, đồng thời thải kali, làm huyết áp tăng và có thể gây rối loạn nhịp tim. Dùng cam thảo với lượng nhỏ trong món ăn thường không đáng lo, nhưng uống trà cam thảo mỗi ngày suốt mùa đông là chuyện khác.

Cuối năm, trà gừng cam thảo, trà “ấm phổi” đóng gói, viên ngậm thảo dược bán rất chạy. Cam thảo có mặt trong rất nhiều công thức vì vị ngọt dịu và vì được coi là vị “điều hòa” trong bài thuốc. Chính vì phổ biến như vậy nên người dùng ít khi nghĩ nó có thể gây vấn đề.

Glycyrrhizin tác động lên cơ thể ra sao

Theo cẩm nang MSD Manuals về cam thảo, ở liều cao, glycyrrhizin làm thận giữ lại muối và nước, dẫn đến tăng huyết áp. Cùng lúc, nó khiến thận thải kali nhiều hơn, có thể gây hạ kali máu. Kali thấp lại kéo theo yếu cơ và rối loạn nhịp tim.

Trang thông tin của Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH) về rễ cam thảo, cập nhật tháng 4/2025, mô tả mức độ nghiêm trọng hơn: dùng lượng lớn hoặc dùng lâu ngày, glycyrrhizin có thể gây loạn nhịp tim và ngừng tim. Điều đáng chú ý là NCCIH nêu rõ ngay cả lượng nhỏ cũng đã được liên hệ với tác dụng có hại nghiêm trọng ở người tăng huyết áp, người bệnh tim, bệnh thận, hoặc người ăn nhiều muối.

Chi tiết cuối cùng rất đáng lưu ý với thói quen ăn mặn của bữa cơm Việt, thêm mâm cỗ nhiều giò chả, dưa hành, thịt đông dịp Tết.

Ai nên tránh hoặc hỏi bác sĩ trước

• Người tăng huyết áp, kể cả đang kiểm soát tốt bằng thuốc.
• Người có bệnh tim, đặc biệt rối loạn nhịp.
• Người bệnh thận.
• Người đang dùng digoxin hoặc thuốc lợi tiểu gây mất kali: MSD Manuals cảnh báo kali máu thấp khi phối hợp có thể gây loạn nhịp và yếu cơ.
• Phụ nữ mang thai: NCCIH cho biết dùng lượng lớn chiết xuất cam thảo khi mang thai (khoảng 250 g mỗi tuần) là không an toàn và có thể làm tăng nguy cơ sinh trước 38 tuần. Dữ liệu cho phụ nữ cho con bú còn rất ít.

Những thuốc dễ “xung đột” với cam thảo

NCCIH cũng ghi nhận tương tác giữa cam thảo và corticosteroid. Ở Việt Nam, điểm này càng đáng lưu ý vì đã có nhiều vụ thuốc đông y bị trộn corticoid mà người dùng không biết. Bài tại sao không nên tự ý kết hợp thuốc tây và thảo dược giải thích thêm cơ chế của các tương tác kiểu này.

Cam thảo nằm ở đâu mà bạn không để ý

Khó khăn lớn nhất không phải là người dùng cố tình uống nhiều cam thảo, mà là họ không biết mình đang uống. Một số nơi cam thảo thường xuất hiện:

• Trà thảo mộc pha sẵn dạng túi lọc, trà “thanh nhiệt”, trà “giảm ho”.
• Nước sắc thuốc bắc: cam thảo có mặt trong rất nhiều bài thuốc cổ phương.
• Viên ngậm, siro ho thảo dược.
• Kẹo, ô mai, mứt có vị cam thảo, phổ biến trên khay bánh kẹo ngày Tết.

Với trà trôi nổi không nhãn, việc biết có cam thảo hay không gần như là không thể. Đây là một lý do nữa để chọn sản phẩm ghi thành phần đầy đủ; bài cảnh báo lạm dụng trà thảo mộc trôi nổi có thêm các rủi ro khác của loại trà này.

Cam thảo đã loại glycyrrhizin (DGL) có an toàn hơn?

Có một dạng gọi là cam thảo đã khử glycyrrhizin, viết tắt DGL. MSD Manuals cho biết lượng glycyrrhizin trong DGL giảm còn khoảng một phần mười so với bình thường, dành cho người nhạy cảm với tác động của chất này. NCCIH đánh giá DGL có thể an toàn khi dùng tới 4 tháng.

Tuy vậy, DGL chủ yếu xuất hiện ở dạng thực phẩm bổ sung nhập khẩu. Trong trà và thuốc sắc thông thường, cam thảo là rễ nguyên, có đủ glycyrrhizin.

Bằng chứng về lợi ích: khá mỏng

Cam thảo được dùng để giảm ho, dịu họng, chữa đầy bụng. NCCIH cho rằng hiện chưa đủ bằng chứng chất lượng cao để khẳng định cam thảo có ích cho bất kỳ bệnh nào. MSD Manuals ghi nhận một vài tín hiệu: cam thảo dạng viên ngậm có thể hỗ trợ triệu chứng ho mạn, phối hợp với thảo dược khác có thể giảm khó tiêu và hội chứng ruột kích thích. Bằng chứng cho loét dạ dày hay bệnh gan thì chưa đủ.

Nói cách khác, cán cân lợi ích và rủi ro nghiêng về phía thận trọng, nhất là với người có bệnh tim mạch.

Gợi ý cho người huyết áp cao muốn uống trà ấm mùa đông

1. Đọc thành phần trước khi mua; tránh sản phẩm ghi cam thảo hoặc “licorice”, “Glycyrrhiza”.
2. Thay bằng trà gừng tươi, trà hoa cúc, nước ấm với chanh, những thức uống không chứa glycyrrhizin.
3. Nếu đang uống thuốc sắc có cam thảo do thầy thuốc kê, báo cho họ biết bạn bị tăng huyết áp và đang dùng thuốc gì.
4. Đo huyết áp tại nhà đều đặn; khi chỉ số tăng bất thường, nghĩ đến cả những thứ mình uống hằng ngày, không chỉ thức ăn.
5. Đi khám ngay nếu thấy yếu cơ, chuột rút, tim đập không đều, phù chân.

Đọc nhãn: những tên gọi khác của cam thảo

Trên bao bì nhập khẩu, cam thảo có thể được ghi là licorice, liquorice, Glycyrrhiza glabra, Glycyrrhiza uralensis hoặc chỉ ghi glycyrrhizin, glycyrrhizic acid. Trên sản phẩm trong nước, tên thường gặp là cam thảo, cam thảo bắc, chích cam thảo (cam thảo đã tẩm mật sao vàng). Nếu thấy một trong các tên này mà bạn đang điều trị tăng huyết áp, hãy mang sản phẩm theo khi đi tái khám để bác sĩ cân nhắc. Với người lớn tuổi trong gia đình, con cháu có thể giúp kiểm tra các gói trà được biếu dịp cuối năm, vì đây là nhóm vừa hay uống trà thảo mộc vừa hay có bệnh tim mạch. Một mẹo nhỏ là ghi lại tên các loại trà, thuốc sắc đang dùng vào cùng sổ theo dõi huyết áp, để khi chỉ số thay đổi có thể nhìn lại cả hai cột cùng lúc.