Dược Học Đời Sống
Trang chủ › Cảnh Báo Dược Phẩm

Hạn chế rủi ro ngộ độc do tự chế thuốc nam đắp vết thương

Ban biên tập Dược Học Đời Sống · · Cập nhật
Hạn chế rủi ro ngộ độc do tự chế thuốc nam đắp vết thương

Tự giã lá cây hay thuốc nam đắp lên vết thương hở, vết bỏng, vết rắn cắn hoặc chỗ sưng đau là thói quen còn khá phổ biến, nhưng có thể dẫn tới nhiễm trùng, uốn ván, bỏng hóa chất trên da, dị ứng nặng và cả ngộ độc toàn thân khi hoạt chất thấm qua vết thương. Cách hạn chế rủi ro tốt nhất là sơ cứu đúng bằng nước sạch, giữ vết thương sạch và đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi cần, thay vì đắp các hỗn hợp không rõ thành phần. Bài viết dưới đây giải thích vì sao và hướng dẫn những việc nên làm.

Vì sao đắp thuốc nam lên vết thương lại rủi ro

Da lành là hàng rào bảo vệ hiệu quả. Khi da bị rách, trầy hay bỏng, hàng rào đó mất đi, mô bên dưới tiếp xúc trực tiếp với mọi thứ được đặt lên. Lá cây, rễ cây giã sống mang theo đất, bụi, vi khuẩn, bào tử nấm. Thứ tưởng như “mát”, “sát trùng” lại có thể là nguồn đưa vi sinh vật vào sâu trong mô.

Thêm vào đó, nhiều cây có nhựa, tinh dầu hoặc alkaloid gây kích ứng mạnh. Trên da lành chúng có thể chỉ gây ngứa đỏ, nhưng trên vết thương hở, hoạt chất được hấp thu nhanh và nhiều hơn, có thể gây phản ứng tại chỗ nặng hoặc tác động toàn thân.

Các biến chứng thường gặp

Nhiễm trùng vết thương

Vết thương sưng nóng đỏ đau tăng dần, chảy dịch đục, mủ, có mùi hôi là dấu hiệu nhiễm trùng. Nếu không xử lý, nhiễm trùng có thể lan rộng gây viêm mô tế bào, áp xe, thậm chí nhiễm trùng huyết.

Uốn ván

Vi khuẩn uốn ván có trong đất, phân động vật. Vết thương sâu, bẩn, được đắp lá cây hoặc đất là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Uốn ván có thể gây co cứng cơ, khó mở miệng, co giật và nguy hiểm tính mạng. Bệnh có thể phòng được bằng vắc xin, vì vậy với vết thương bẩn, việc đi khám để được đánh giá nhu cầu tiêm phòng là rất quan trọng.

Bỏng và viêm da do hóa chất thực vật

Một số loại cây có nhựa gây bỏng rộp, loét da khi tiếp xúc lâu. Những người đắp liên tục nhiều giờ có thể bị tổn thương da rộng hơn vết thương ban đầu.

Ngộ độc toàn thân

Khi dùng nhầm cây độc, hoặc dùng cây có hoạt chất mạnh trên diện tích lớn, chất độc có thể thấm vào máu. Nguy cơ nhầm lẫn giữa cây thuốc và cây độc là có thật, bạn có thể xem bài nhận diện các loại cây độc dễ nhầm với cây dược liệu.

Chậm trễ điều trị

Đây là hậu quả gián tiếp nhưng nghiêm trọng. Người bệnh tin vào thuốc đắp nên chờ đợi, đến khi vết thương hoại tử, gãy xương di lệch, hoặc nọc rắn đã gây tổn thương thì mới đến viện, khiến điều trị phức tạp hơn nhiều.

Những tình huống tuyệt đối không nên tự đắp thuốc

Tình huốngLý doNên làm gì
Rắn cắnĐắp thuốc, rạch, hút nọc không loại bỏ được nọc mà còn gây nhiễm trùng, chậm trễ điều trịGiữ bất động chi bị cắn, tháo nhẫn vòng, đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt
BỏngĐắp lá, kem đánh răng, mỡ có thể làm bẩn vết bỏng, giữ nhiệtLàm mát bằng nước sạch mát (không dùng đá), che phủ sạch, đi khám nếu bỏng rộng hoặc sâu
Vết thương sâu, do đinh, vật bẩn đâmNguy cơ uốn ván và nhiễm trùng sâuRửa sạch, che phủ và đi khám để đánh giá tiêm phòng uốn ván
Nghi gãy xương, trật khớpBó lá có thể che giấu tổn thương, gây chèn épCố định tạm, đi chụp phim và khám chuyên khoa
Vết cắn của động vậtNguy cơ nhiễm trùng và bệnh dạiRửa kỹ bằng xà phòng và nước, đi khám để được tư vấn tiêm phòng

Sơ cứu vết thương thông thường đúng cách

  1. Rửa tay sạch trước khi chạm vào vết thương.
  2. Cầm máu bằng cách ép nhẹ với gạc hoặc vải sạch trong vài phút.
  3. Rửa vết thương dưới vòi nước sạch hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ đất cát.
  4. Sát khuẩn nhẹ nhàng vùng xung quanh nếu có dung dịch sát khuẩn phù hợp; không đổ cồn mạnh trực tiếp lên vết thương sâu.
  5. Che phủ bằng gạc hoặc băng sạch, thay băng khi ướt hoặc bẩn.
  6. Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng trong những ngày tiếp theo.

Nếu vết thương rộng, chảy máu không cầm, sâu, có dị vật, ở mặt hoặc khớp, hoặc người bị thương chưa tiêm đủ vắc xin uốn ván, hãy đến cơ sở y tế.

Nếu đã lỡ đắp thuốc nam thì xử lý thế nào

Hãy nhẹ nhàng gỡ bỏ phần thuốc đắp, rửa sạch vết thương bằng nhiều nước sạch hoặc nước muối sinh lý. Quan sát vùng da xung quanh: nếu có phỏng nước, loét, đỏ lan rộng, chảy mủ, hoặc người bệnh sốt, mệt, buồn nôn, chóng mặt, hãy đi khám ngay. Khi đi, mang theo một ít mẫu lá hoặc thuốc đã dùng, hoặc chụp ảnh cây, để bác sĩ có thêm thông tin. Các bước xử trí khi nghi ngộ độc thảo dược được trình bày trong bài những vụ ngộ độc thảo dược điển hình và cách xử trí khẩn cấp.

Thuốc dùng ngoài từ dược liệu có hoàn toàn bỏ đi không

Không nhất thiết. Y học cổ truyền có nhiều chế phẩm dùng ngoài, nhưng sự khác biệt nằm ở chỗ: chế phẩm được bào chế từ dược liệu đã định danh, qua xử lý, có thành phần và hàm lượng xác định, được dùng đúng chỉ định và thường trên da lành hoặc theo hướng dẫn của thầy thuốc. Điều đó rất khác với việc giã lá ngoài vườn đắp lên vết thương hở. Sự khác biệt giữa nguyên liệu thô và sản phẩm chuẩn hóa được giải thích trong bài khác biệt giữa dược liệu thô và chiết xuất tiêu chuẩn hóa.

Nếu muốn dùng sản phẩm từ dược liệu cho da, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và không dùng trên vết thương hở khi chưa được hướng dẫn.

Nhóm người cần thận trọng hơn

  • Người đái tháo đường: vết thương ở chân lâu lành, dễ nhiễm trùng, cần được chăm sóc y tế sớm.
  • Người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch: nhiễm trùng dễ lan rộng.
  • Trẻ em: da mỏng, diện tích cơ thể nhỏ nên hấp thu hoạt chất tương đối nhiều hơn.
  • Người chưa tiêm hoặc không rõ lịch tiêm uốn ván.

Tóm lại

Nước sạch, băng gạc sạch và việc đi khám đúng lúc an toàn hơn nhiều so với bất kỳ loại lá đắp tự chế nào. Kinh nghiệm dân gian có giá trị tham khảo, nhưng với vết thương hở, bỏng, rắn cắn hay vết thương bẩn, sai sót nhỏ có thể dẫn đến hậu quả lớn. Hãy để những người có chuyên môn đánh giá và xử lý.

Câu hỏi thường gặp

Đắp lá cây lên vết thương có bị uốn ván không?

Có nguy cơ, vì lá cây và đất có thể mang bào tử vi khuẩn uốn ván. Vết thương sâu, bẩn càng có nguy cơ cao. Hãy đi khám để được đánh giá việc tiêm phòng uốn ván.

Bị bỏng có nên bôi kem đánh răng hoặc đắp lá không?

Không nên. Cách sơ cứu được khuyến cáo là làm mát vết bỏng bằng nước sạch mát, sau đó che phủ sạch. Bỏng rộng, sâu, ở mặt, tay, bộ phận sinh dục hoặc ở trẻ nhỏ cần đi khám ngay.

Rắn cắn có nên đắp thuốc lá hút nọc không?

Không. Đắp thuốc, rạch hay hút nọc đều không hiệu quả và có thể gây hại. Hãy giữ bất động vùng bị cắn, giữ bình tĩnh và đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Đắp thuốc nam xong da phồng rộp phải làm sao?

Bỏ ngay thuốc đắp, rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch, không chọc vỡ bóng nước và đi khám da liễu. Mang theo mẫu cây đã dùng để bác sĩ dễ xác định nguyên nhân.

Bài liên quan